Bản án hợp đồng gia công: chia lỗi 65/35 và bài học

Bên nhận gia công giao trễ và có lỗi chất lượng, nhưng bên đặt gia công cũng giao nguyên phụ liệu chậm và không nhận hàng: ai bồi thường, bồi thường bao nhiêu? Bài viết phân tích Bản án số 02/2025/KDTM-ST ngày 22/9/2025 của Tòa án nhân dân tỉnh Ninh Bình, một bản án hợp đồng gia công hàng may mặc xuất khẩu trong đó Tòa hủy một phần hợp đồng và chia trách nhiệm theo tỷ lệ 65/35. Căn cứ chính là Luật Thương mại 2005 (Điều 178 – 184, 302 – 314) và Bộ luật Dân sự 2015 (Điều 114, 363, 542 – 553).

Khung pháp lý của hợp đồng gia công trong thương mại

Theo Điều 178 Luật Thương mại 2005, bên nhận gia công sử dụng một phần hoặc toàn bộ nguyên liệu, vật liệu của bên đặt gia công để thực hiện một hoặc nhiều công đoạn sản xuất theo yêu cầu, để hưởng thù lao. Hợp đồng phải lập thành văn bản hoặc hình thức có giá trị tương đương (Điều 179), bao gồm cả thông điệp dữ liệu (khoản 15 Điều 3).

Khoản 1 Điều 181 buộc bên đặt gia công giao nguyên liệu “theo đúng hợp đồng gia công”; khoản 4 cho phép cử chuyên gia kiểm tra chất lượng “theo thỏa thuận”. Vấn đề Luật Thương mại không quy định thì áp dụng Bộ luật Dân sự (khoản 3 Điều 4), gồm các Điều 542 – 553 về nguyên vật liệu, chậm giao, chậm nhận sản phẩm và rủi ro.

Tóm tắt vụ việc

Ngày 13/6/2022, một công ty Hàn Quốc (bản án viết tắt là Công ty S1, nguyên đơn) ký Hợp đồng gia công số 01 với một công ty cổ phần tại Ninh Bình (Công ty M, bị đơn). Hợp đồng gồm 12 mã hàng may mặc xuất khẩu, đơn giá CMPT (cắt, may, hoàn thiện, là, đóng gói). Tám mã đã xong; bốn mã còn lại (6.828 chiếc, tiền gia công 45.396 USD) phải giao ngày 30/8/2022.

Các điều khoản then chốt gồm: Điều 3 – bên đặt gia công cung cấp mẫu, nguyên phụ liệu ít nhất 02 tuần trước khi sản xuất; Điều 4 – nguyên phụ liệu đến chậm thì ngày giao được gia hạn tương ứng, kèm khoản đền bù 1.000 USD/ngày/chuyền; Điều 6 – bên nhận gia công chịu trách nhiệm về ngày giao và chất lượng; Điều 8 – mọi sửa đổi chỉ có hiệu lực khi bằng văn bản được hai bên xác nhận.

Lô nguyên phụ liệu cuối (bông tấm, mếch) về ngày 26/8/2022. Qua email, Zalo, hai bên lùi hạn đến 10/10/2022. Bị đơn hoàn thành ngày 18/10/2022 nhưng nguyên đơn từ chối nhận, viện dẫn trễ hạn và lỗi chất lượng do QC phát hiện ngày 28/9/2022.

Nguyên đơn yêu cầu hủy một phần hợp đồng và bồi thường 1.782.794.624 đồng (75.650,52 USD), tính bằng giá trị thành phẩm trừ tiền gia công. Bị đơn phản tố đòi 61.000 USD tiền đền bù chậm giao nguyên phụ liệu cùng tiền lãi, nhưng rút toàn bộ tại phiên tòa nên Tòa đình chỉ phần này.

Nhận định của Tòa án

Email, Zalo là chứng cứ, nhưng chưa phải “văn bản được hai bên xác nhận”

Tòa chấp nhận email, Zalo là chứng cứ về quan hệ gia công, viện dẫn Luật Giao dịch điện tử 2005 và khoản 5, khoản 15 Điều 3 Luật Thương mại. Tuy nhiên, việc lùi ngày giao đến 10/10/2022 “không thể hiện bằng văn bản được cả hai bên xác nhận theo đúng thẩm quyền của người ký hợp đồng”. Do đó cả hai bên đều vi phạm Điều 8 hợp đồng.

Nguyên phụ liệu phải giao đồng bộ

Tòa viện dẫn Điều 114 Bộ luật Dân sự 2015 về vật đồng bộ: sản phẩm may mặc chỉ hoàn thiện khi đủ mọi nguyên phụ liệu. Giao bông, mếch ngày 26/8/2022 trong khi hạn giao là 30/8/2022 khiến bị đơn không thể giao đúng hạn. Hợp đồng lại không ghi thời hạn cuối cung cấp nguyên phụ liệu, nên không xác định được thời gian gia hạn “tương ứng” theo Điều 4.

Lỗi chất lượng và chia trách nhiệm 65/35

Tòa xác định bị đơn vi phạm Điều 6 về chất lượng dựa trên email ngày 16/11/2022 bị đơn tự thừa nhận lỗi, và vi phạm Điều 3 vì không hoàn thành mẫu TOP đúng hạn. Ngược lại, ảnh chụp lỗi không có chữ ký xác nhận và hợp đồng không thỏa thuận cử chuyên gia QC. Nguyên đơn giao chậm nguyên phụ liệu và không nhận hàng nên “có một phần lỗi”.

Tòa hủy một phần hợp đồng đối với bốn mã hàng và xác định bị đơn lỗi nhiều hơn: bị đơn bồi thường 65% (1.158.816.000 đồng), nguyên đơn tự chịu 35% (623.978.000 đồng).

Vấn đề Nguyên đơn Bị đơn Nhận định của Tòa
Hạn giao hàng Bị đơn trễ hạn Nguyên phụ liệu chậm 61 ngày, phải gia hạn 61 ngày Đã lùi đến 10/10/2022 nhưng không lập văn bản, cả hai có lỗi
Nguyên phụ liệu Đã giao đủ Không đồng bộ, lô cuối 26/8/2022 Áp dụng Điều 114 BLDS, nguyên đơn giao chậm
Chất lượng QC phát hiện lỗi Đánh giá chủ quan Bị đơn vi phạm Điều 6 (email tự thừa nhận)
Chế tài Hủy một phần, bồi thường 100% Phản tố 61.000 USD (đã rút) Hủy một phần, bồi thường 65%

Bình luận

Hủy bỏ một phần phù hợp với hợp đồng nhiều mã hàng

Khoản 3 Điều 312 Luật Thương mại cho phép bãi bỏ một phần nghĩa vụ, phần còn lại vẫn có hiệu lực. Tám mã hàng đã hoàn thành không bị ảnh hưởng; theo Điều 314, bên bị vi phạm vẫn được đòi bồi thường.

Tuy vậy, điểm b khoản 4 Điều 312 đòi hỏi “vi phạm cơ bản”, tức vi phạm làm bên kia không đạt được mục đích giao kết (khoản 13 Điều 3). Bản án chưa phân tích riêng vì sao mức trễ tám ngày so với hạn đã lùi và lỗi chất lượng đạt ngưỡng này; đây là khoảng trống lập luận có thể bị tranh luận ở cấp phúc thẩm.

Chia lỗi: kết quả hợp lý, căn cứ nên nêu rõ hơn

Luật Thương mại chỉ miễn trách nhiệm khi vi phạm “hoàn toàn do lỗi của bên kia” (điểm c khoản 1 Điều 294). Với lỗi hỗn hợp, quy tắc phù hợp là Điều 363 Bộ luật Dân sự 2015: bên vi phạm chỉ bồi thường tương ứng với mức độ lỗi của mình, áp dụng bổ sung qua khoản 3 Điều 4 Luật Thương mại. Bản án không viện dẫn Điều 363 và không giải thích vì sao chọn tỷ lệ 65/35, dù kết quả phản ánh đúng tinh thần điều này.

Điều 305 Luật Thương mại về nghĩa vụ hạn chế tổn thất cũng có thể là căn cứ bổ sung, vì nguyên đơn từ chối nhận hàng đã gia công xong.

Cách tính khoản lợi trực tiếp và khoản “đền bù” cố định

Nguyên đơn tính thiệt hại bằng giá thành phẩm trừ tiền gia công, viện dẫn khoản 2 Điều 302 Luật Thương mại và Bộ nguyên tắc UNIDROIT 2016. Theo Điều 304, bên yêu cầu phải chứng minh tổn thất và khoản lợi đáng lẽ được hưởng, nên hợp đồng bán hàng với khách cuối là tài liệu không thể thiếu.

Khoản đền bù 1.000 USD/ngày/chuyền chưa được Tòa xem xét do bị đơn rút phản tố. Khoản tiền cố định theo ngày như vậy có rủi ro bị xác định là phạt vi phạm, chịu trần 8% giá trị phần nghĩa vụ bị vi phạm (Điều 301), nên hợp đồng cần ghi rõ bản chất và cơ sở tính.

Luật giao dịch điện tử: quy định cũ và mới

Bản án áp dụng Luật Giao dịch điện tử 2005 vì hợp đồng ký năm 2022. Từ ngày 01/7/2024, Luật Giao dịch điện tử 2023 thay thế luật cũ (Điều 52), giao dịch xác lập trước đó được chuyển tiếp theo Điều 53.

Nội dung Luật GDĐT 2005 (theo trích dẫn tại bản án) Luật GDĐT 2023
Hình thức Thư điện tử, fax, chứng từ điện tử và hình thức tương tự Điều 9: thông điệp dữ liệu có giá trị như văn bản nếu truy cập, sử dụng được để tham chiếu
Chứng cứ Thông điệp dữ liệu có giá trị làm chứng cứ Điều 11: giá trị chứng cứ tùy độ tin cậy của cách khởi tạo, lưu trữ, bảo đảm toàn vẹn

Bài học: nếu hợp đồng tự đặt điều kiện “văn bản được hai bên xác nhận theo đúng thẩm quyền”, tin nhắn của nhân viên quản lý đơn hàng có thể không đủ để sửa đổi hợp đồng.

Gợi ý soạn thảo hợp đồng gia công

Hạng mục Nội dung cần có
Lịch nguyên phụ liệu Ngày giao cuối cho từng mã hàng, định nghĩa “đồng bộ”
Gia hạn Công thức gia hạn tự động và thủ tục xác nhận
Sửa đổi Email từ địa chỉ chỉ định được coi là văn bản hợp lệ
Kiểm tra chất lượng Quyền cử QC, tiêu chuẩn AQL, biên bản có chữ ký hai bên
Nhận hàng Thời hạn nhận, chi phí lưu kho, rủi ro khi chậm nhận (Điều 548, 550 BLDS)
Chế tài Phân biệt phạt vi phạm (trần 8%) và bồi thường thiệt hại

Mẫu điều khoản 1 – Giao nguyên phụ liệu và gia hạn (mẫu tham khảo, cần điều chỉnh theo giao dịch cụ thể):

“Bên A giao đầy đủ và đồng bộ nguyên phụ liệu cho từng mã hàng chậm nhất vào ngày ghi tại Phụ lục 01. Nguyên phụ liệu được coi là đồng bộ khi đủ mọi chủng loại cần thiết để hoàn thiện sản phẩm theo tài liệu kỹ thuật. Nếu Bên A giao chậm, thời hạn giao sản phẩm của mã hàng đó được gia hạn tự động bằng số ngày chậm cộng thêm 07 ngày; hai bên xác nhận ngày giao mới bằng email từ địa chỉ quy định tại Điều 15 trong vòng 03 ngày làm việc.”

Mẫu điều khoản 2 – Kiểm tra chất lượng và sửa đổi hợp đồng (mẫu tham khảo, cần điều chỉnh theo giao dịch cụ thể):

“Bên A có quyền cử nhân viên QC kiểm tra tại xưởng của Bên B theo tiêu chuẩn AQL quy định tại Phụ lục 02. Kết quả kiểm tra được lập biên bản ghi rõ mã hàng, số lượng, lỗi, có chữ ký đại diện hai bên; nếu Bên B không ký, biên bản gửi qua email có giá trị khi Bên B không phản hồi trong 02 ngày làm việc. Thư điện tử gửi từ các địa chỉ tại Điều 15 có giá trị như văn bản sửa đổi, bổ sung hợp đồng.”

Câu hỏi thường gặp

Bên đặt gia công giao nguyên liệu chậm thì bên nhận gia công có được miễn trách nhiệm hoàn toàn? Chỉ khi vi phạm hoàn toàn do lỗi của bên đặt gia công (điểm c khoản 1 Điều 294 Luật Thương mại). Nếu bên nhận gia công cũng có lỗi, trách nhiệm được chia theo mức độ lỗi (Điều 363 Bộ luật Dân sự 2015).

Có thể chỉ hủy một phần hợp đồng gia công không? Có. Khoản 3 Điều 312 Luật Thương mại cho phép hủy bỏ một phần, phần còn lại vẫn có hiệu lực, khi có vi phạm mà các bên thỏa thuận là căn cứ hủy hoặc có vi phạm cơ bản.

Tin nhắn Zalo đồng ý lùi ngày giao hàng có giá trị không? Tin nhắn là thông điệp dữ liệu, dùng làm chứng cứ được. Nhưng nếu hợp đồng yêu cầu sửa đổi bằng văn bản được hai bên xác nhận đúng thẩm quyền, Tòa có thể coi sửa đổi qua tin nhắn là chưa đúng thỏa thuận.

Kết luận

Bản án hợp đồng gia công 02/2025/KDTM-ST cho thấy tiến độ và chất lượng của bên nhận gia công phụ thuộc chặt chẽ vào nguyên phụ liệu của bên đặt gia công. Hợp đồng ghi rõ mốc giao nguyên liệu, cơ chế gia hạn, quy trình QC và hình thức sửa đổi sẽ giúp chứng minh lỗi dễ hơn. Đây là bản án sơ thẩm, người đọc nên kiểm tra tình trạng kháng cáo trước khi viện dẫn.

Công ty Luật LAWPRO (thành lập năm 2007) hỗ trợ doanh nghiệp soạn thảo, rà soát, đàm phán hợp đồng gia công trong nước và quốc tế, đại diện giải quyết tranh chấp tại Tòa án và Trọng tài. Liên hệ hotline 0936 779 799 để được luật sư tư vấn.

Căn cứ pháp lý: Luật Thương mại số 36/2005/QH11 ngày 14/6/2005 (Văn bản hợp nhất số 17/VBHN-VPQH ngày 05/7/2019); Bộ luật Dân sự số 91/2015/QH13 ngày 24/11/2015; Luật Giao dịch điện tử số 51/2005/QH11 ngày 29/11/2005; Luật Giao dịch điện tử số 20/2023/QH15 ngày 22/6/2023; Bản án số 02/2025/KDTM-ST ngày 22/9/2025 của Tòa án nhân dân tỉnh Ninh Bình.