Nghị định 251/2026/NĐ-CP quy định về thi hành án đối với pháp nhân thương mại là văn bản hướng dẫn chi tiết các trình tự, thủ tục và biện pháp cưỡng chế khi một doanh nghiệp/tổ chức kinh tế bị xử lý hình sự.
Dưới đây là các nội dung cốt lõi của Nghị định này:
1. Trình tự, thủ tục thi hành án đối với pháp nhân thương mại
Nghị định quy định rõ các bước từ khi nhận bản án cho đến khi hoàn thành nghĩa vụ thi hành án:
- Thông báo thi hành án: Trong thời hạn quy định, cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền phải gửi quyết định thi hành án cho pháp nhân thương mại, người đại diện theo pháp luật và các cơ quan quản lý nhà nước liên quan (như Cơ quan đăng ký kinh doanh).
- Nghĩa vụ của pháp nhân: Pháp nhân phải công bố công khai quyết định thi hành án trên trang thông tin điện tử của mình (nếu có) và niêm yết tại trụ sở chính, chi nhánh.
- Báo cáo tiến độ: Định kỳ hoặc theo yêu cầu, pháp nhân phải báo cáo bằng văn bản về việc thực hiện nghĩa vụ (ví dụ: tiến độ nộp tiền, việc đình chỉ hoạt động có thời hạn) cho cơ quan thi hành án.
2. Các biện pháp cưỡng chế thi hành án
Đây là nội dung quan trọng nhất nhằm đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật khi pháp nhân không tự nguyện chấp hành án. Các biện pháp bao gồm:
- Phong tỏa tài khoản: Áp dụng khi pháp nhân có nghĩa vụ phạt tiền hoặc bồi thường thiệt hại nhưng không thực hiện.
- Tạm giữ tài sản, giấy tờ: Kê biên, phát mại tài sản hoặc thu giữ các giấy tờ có giá trị để bảo đảm thi hành án.
- Tước quyền sử dụng giấy phép/chứng chỉ hành nghề: Phối hợp với cơ quan quản lý ngành để đình chỉ hoặc thu hồi các giấy phép hoạt động nếu bản án tuyên hình phạt đình chỉ hoạt động có thời hạn hoặc vĩnh viễn.
- Cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định: Buộc pháp nhân phải thay đổi nhân sự hoặc dừng các mảng hoạt động bị tòa án cấm.
3. Trách nhiệm phối hợp của các cơ quan quản lý
Nghị định cơ cấu rõ cơ chế phối hợp “ngang – dọc” giữa các bên:
- Cơ quan đăng ký kinh doanh: Có trách nhiệm cập nhật tình trạng pháp lý của doanh nghiệp lên Hệ thống thông tin quốc gia, không cho phép doanh nghiệp giải thể, phá sản hoặc thay đổi cổ đông sáng lập/vốn góp nhằm trốn tránh nghĩa vụ thi hành án.
- Ngân hàng thương mại/Tổ chức tín dụng: Có trách nhiệm thực hiện ngay lệnh phong tỏa, trích chuyển tiền từ tài khoản của pháp nhân theo quyết định của cơ quan thi hành án.
4. Trường hợp tổ chức lại pháp nhân (Chia, tách, hợp nhất, sáp nhập)
Nghị định xử lý chặt chẽ lỗ hổng trốn tránh trách nhiệm bằng cách quy định:
- Trường hợp sáp nhập, hợp nhất: Pháp nhân mới kế thừa toàn bộ nghĩa vụ thi hành án.
- Trường hợp chia, tách: Các pháp nhân mới thành lập phải liên đới chịu trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ thi hành án căn cứ theo tỷ lệ tài sản được chia tách, trừ khi có thỏa thuận khác được cơ quan thi hành án chấp thuận.
Lưu ý thực tế: Nghị định này ban hành nhằm siết chặt kỷ cương đối với các vi phạm mang tính hệ thống của doanh nghiệp (như tội phạm về môi trường, trốn thuế, buôn lậu), đảm bảo việc phán quyết của Tòa án không bị vô hiệu hóa trên thực tế.
